پیشگیری از انحراف ستون فقرات احتمالا منطقی ترین روشی است که برای فرار از عوارض این مشکل به ذهن ما می رسد. در اغلب موارد انحراف ستون فقرات به دلیل عوامل ارثی و مادرزادی ایجاد میشود و پیشگیری از بیماریهای مادرزادی و ارثی در اکثر موارد تقریباُ غیرممکن است. اما گاهی اوقات ممکن است به دلایل عصبی عضلانی مانند فلج مغزی و یا دیستروفی این مشکل به وجود بیاید. در ادامهی این مقاله به راهکارهای پیشگیری از انحراف ستون فقرات میپردازیم.
روشهای موثر پیشگیری از انحراف ستون فقرات
پیشگیری از اسکولیوز یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت بدن و جلوگیری از بروز مشکلات عضلانی و اسکلتی در طول زندگی است. ستون فقرات محور اصلی بدن و نگهدارنده تعادل و حرکات ماست اما عادات نادرست روزمره مانند نشستن طولانی، وضعیت نامناسب بدن یا کم تحرکی باعث بروز مشکلاتی مانند اسکولیوز، کیفوز و لوردوز می شوند. در ادامه به مهمترین روش های پیشگیری از انحراف ستون فقرات می پردازیم.
حفظ وضعیت صحیح بدن
یکی از اصلی ترین راه های پیشگیری از انحراف ستون فقرات، رعایت وضعیت بدنی درست در هنگام نشستن، ایستادن و راه رفتن است. هنگام نشستن، بهتر است از صندلی ای استفاده کنید که قوس طبیعی کمر را حمایت کند و کف پاهایتان روی زمین قرار گیرد. در هنگام ایستادن نیز وزن خود را به طور مساوی روی هر دو پا تقسیم کنید و از خم شدن یا قوز کردن خودداری نمایید. در زمان برداشتن اجسام، به جای خم کردن کمر از زانوها کمک بگیرید تا فشار به ستون فقرات وارد نشود.
ورزش منظم و تقویت عضلات
فعالیت بدنی منظم نه تنها سلامت عمومی بدن را بهبود می بخشد بلکه برای پیشگیری از انحراف ستون فقرات نیز ضروری است. ورزش هایی مانند شنا، پیاده روی، یوگا و حرکات کششی به تقویت عضلات کمر و شکم کمک کرده و از فشار نامتعادل روی ستون فقرات جلوگیری می کنند. عضلات قوی پشت، شکم و لگن در واقع به عنوان محافظان طبیعی ستون فقرات عمل می کنند. بهتر است روزانه حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی داشته باشید.
استفاده از صندلی و میز ارگونومیک
بهتر است بدانید محیط کار و مطالعه نقش مهمی در سلامت ستون فقرات دارد. استفاده از صندلی های ارگونومیک که پشتی مناسب و قابل تنظیم دارند به اصلاح وضعیت نشستن کمک می کند. ارتفاع میز و مانیتور باید طوری تنظیم شود که سر و گردن در یک راستا با بدن قرار گیرد. با رعایت این نکات ساده می توان از فشارهای طولانی مدت بر مهره ها و بروز انحراف جلوگیری کرد.
بیشتر بخوانید: ارتباط انحراف ستون فقرات و پوکی استخوان
اجتناب از نشستن یا ایستادن طولانی مدت
یکی از عادت های مخرب برای سلامت بدن، ماندن طولانی در یک وضعیت ثابت است. اگر شغل شما به گونه ای است که باید ساعت ها پشت میز بنشینید یا بایستید، هر نیم ساعت چند دقیقه حرکت کنید، بایستید یا بدن خود را بکشید. این کار باعث افزایش جریان خون در ناحیه کمر و کاهش احتمال بروز درد یا انحراف ستون فقرات می شود.
حفظ وزن متعادل
اضافه وزن به ویژه در ناحیه شکم، فشار زیادی بر ستون فقرات وارد می کند. برای پیشگیری از انحراف ستون فقرات باید با رعایت رژیم غذایی سالم و ورزش منظم، وزن خود را در محدوده متعادل نگه دارید. مصرف غذاهای حاوی کلسیم، ویتامین D و پروتئین برای تقویت استخوان ها و عضلات ضروری است. لازم به ذکر است کنترل وزن نه تنها به بهبود وضعیت بدنی کمک می کند بلکه از دردهای مزمن کمر نیز می کاهد.
مراجعه منظم به پزشک و چکاپ های دوره ای
برخی از مشکلات ستون فقرات مانند اسکولیوز ممکن است در مراحل اولیه بدون علائم باشند. مراجعه منظم به بهترین جراح مغز و اعصاب در تهران یا فیزیوتراپیست و انجام معاینات دوره ای به تشخیص زودهنگام و پیشگیری از پیشرفت انحراف کمک می کند. به ویژه در کودکان و نوجوانان که در دوران رشد هستند، بررسی های سالانه بسیار اهمیت دارد.
استفاده از بریس یا قوزبند در صورت نیاز
در شرایط خاص، پزشک ممکن است استفاده از بریس یا قوزبند طبی را برای اصلاح وضعیت بدن توصیه کند. این وسایل به ویژه در افرادی که دچار انحراف خفیف ستون فقرات هستند یا مدت زیادی پشت میز می نشینند، مفید است. البته استفاده از بریس باید با نظر پزشک انجام شود تا از وابستگی یا ضعف عضلانی جلوگیری شود.
داشتن خواب مناسب و انتخاب تشک استاندارد
استراحت کافی و خواب با کیفیت نقش مهمی در سلامت ستون فقرات دارد. تشک های خیلی نرم یا خیلی سفت به مرور باعث تغییر شکل در ستون فقرات می شوند. بهترین تشک برای خواب، نوعی است که به خوبی از قوس طبیعی کمر حمایت کرده و بدن را در وضعیت طبیعی نگه می دارد. همچنین بالش نباید بیش از حد بلند یا کوتاه باشد تا گردن در امتداد ستون فقرات قرار گیرد.
آموزش و آگاهی از وضعیت بدن
آموزش نحوه درست نشستن، ایستادن و حتی راه رفتن نقش مهمی در پیشگیری از انحراف ستون فقرات ایفا می کند. آگاهی از اینکه چه عاداتی برای بدن مضر هستند و چگونه می توان حرکات روزمره را به صورت اصولی انجام داد، پایه ای ترین گام در پیشگیری محسوب می شود. بسیاری از مدارس و محیط های کاری با آموزش های ساده از بروز این مشکلات جلوگیری می کنند.
کاهش استرس و حفظ آرامش
شاید عجیب به نظر برسد اما استرس مداوم باعث انقباض و سفتی عضلات پشت می شود که در طول زمان فشار زیادی بر ستون فقرات وارد می کند. برای کاهش استرس از روش هایی مانند تنفس عمیق، مدیتیشن، پیاده روی در طبیعت یا انجام فعالیت های مورد علاقه خود استفاده کنید.
تقویت انعطاف پذیری بدن
انعطاف پذیری پایین باعث سفتی مفاصل و افزایش فشار بر ستون فقرات می شود. تمرینات کششی روزانه مانند حرکات یوگا یا پیلاتس به افزایش انعطاف ستون فقرات کمک کرده و از آسیب های عضلانی جلوگیری می کند. با انجام این تمرینات، بدن نرم تر شده و حرکات روزمره راحت تر انجام می شوند.
روش های پیشگیری از انواع اسکولیوز
بهتر است بدانید انحراف ستون فقرات به دلایل مختلفی ممکن است ایجاد شود که در ادامه روشهای پشیگیری از آنها را توضیح داده ایم:
پیشگیری از انحراف ستون فقرات ایدیوپاتیک
انحراف ستون فقرات ایدیوپاتیک (دلیل ناشناخته): انحراف ستون فقرات در 8 درصد بزرگسالان بالای 25 سال دیده می شود و در افراد بالای 60 سال میزان بروز آن تا 68 درصد افزایش می یابد. 80 درصد از موارد انحراف ستون فقرات بنا به دلایل ناشناخته رخ می دهد. با توجه به اینکه دلیل ایجاد انحراف ستون فقرات ایدیوپاتیک ناشناخته است بنابراین جلوگیری از آن تقریبا غیر ممکن است.
پیشگیری از اسکولیوز مادرزادی
بر اساس تحقیقات انجام شده، ژنتیک یکی از عوامل مهم در ایجاد انحراف ستون فقرات کودکان است. در صورتی که یکی از اعضای خانواده به این عارضه مبتلا باشد که احتمال بروز آن در سایر فرزندان خانواده افزایش می یابد. انحراف ستون فقرات مادرزادی به دلیل ایجاد ناهنجاری در یک و یا چند مهره ایجاد می شود. ناهنجاری بین مهره ها باعث انحنا و انحراف ستون فقرات می شود و در نوزادان بعد از تولد با شدت بیشتری پیشرفت می نماید.
انحراف ستون فقرات مادرزادی از سنین پایین تشخیص داده می شود و به دلیل اینکه یک اختلال مادرزادی است که از دوران جنینی شکل گرفته است هیچ روشی برای جلوگیری از آن وجود ندارد. در صورتی که این ناهنجاری به صورت ارثی در میان اعضای خانواده شما دیده می شود توصیه می شود نوزاد خود را از سنین پایین تحت بررسی قرار دهید و به صورت منظم جهت معاینات ستون فقرات به پزشک متخصص اطفال مراجعه نمائید. تشخیص انحراف ستون فقرات به موقع میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری نماید.
پیشگیری از انحراف ستون فقرات عصبی عضلانی
انحراف ستون فقرات ثانویه که با نام انحراف ستون فقرات عصبی عضلانی شناخته می شود و بنا به دلایل مختلفی ممکن است ایجاد می شوند که مهمترین آنها عبارتند از:
- فلج مغزی
- ترومای نخاع
- اسپینا بیفیدا
- دیستروفی عضلانی
- آتروفی عضلانی نخاعی
تمام دلایلی که منجر به اسکولیوز عصبی عضلانی می شوند تقریبا غیر قابل پیشگیری هستند بنابراین جلوگیری از این نوع انحراف ستون فقرات نیز امکان پذیر نیست.
پیشگیری از انحراف ستون فقرات دژنراتیو
انحراف ستون فقرات دژنراتیو در طی روند پیری ایجاد می شود و اغلب در افراد مسن دیده می شود. افرادی که دچار بیماری های مزمن مانند آرتریت و یا پوکی استخوان هستند، بیشتر از سایرین در معرض انحراف ستون فقرات قرار دارند.
این نوع از اسکولیوز نیز جزئی از روند طبیعی پیری محسوب می شود و غیرقابل پیشگیری است. با اینکه انحراف ستون فقرات دژنراتیو قابل پیشگیری نیست اما می توانید با جلوگیری از ابتلا به آرتریت یا پوکی استخوان، احتمال ابتلا به آن را کاهش دهید.
نکات مهم برای پیشگیری از پیشرفت انحراف ستون فقرات
همان طور که پیشتر اشاره کردیم در اغلب موارد نمیتوان از بروز اسکولیوز پیشگیری کرد. در واقع مهمترین دلیل ایجاد انحراف ستون فقرات، دلایل ارثی و مادرزادی هستند که هیچ کنترلی روی آن وجود ندارد. سایر بیماری های و عواملی که منجر به بروز این بیماری می شوند نیز جزو عواملی هستند که پیشگیری از آنها امکان پذیر نیست. با این وجود راهکارهایی وجود دارد که از بدتر شدن بیماری جلوگیری می نمایند. در ادامه به تعدادی از این راهکارها اشاره می نماییم:
- درمان بیماری های زمینه ای مانند فلج مغزی، دیستروفی، پوکی استخوان و آرتریت
- در هنگام فعالیت های روزانه، حالت بدن خود را در وضعیت مناسب قرار دهید. حتی اگر دچار انحراف ستون فقرات هستید از فیزیوتراپیست خود کمک بگیرید تا بتوانید با اصلاح وضعیت خود از پیشرفت بیماری جلوگیری نمائید. اصلاح وضعیت در حالت نشسته، خوابیده، ایستاده و سایر وضعیت ها همگی در بهبود بیماری و جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک کننده می باشند.
- به صورت منظم ورزش کنید چرا که تمرینات ورزشی که عضلات مرکزی بدن را تقویت می کنند و باعث تقویت ستون فقرات شده و انحراف ایجاد شده را بهبود می بخشد.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، پیشگیری از انحراف ستون فقرات نه تنها به حفظ سلامت جسمی کمک می کند بلکه نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی و پیشگیری از دردها و ناتوانی های حرکتی در آینده دارد. ستون فقرات به عنوان ستون اصلی بدن، نیازمند توجه مداوم و مراقبت روزانه است. رعایت وضعیت بدنی صحیح در هنگام نشستن، ایستادن و خوابیدن، انجام ورزش های منظم و تقویتی، حفظ وزن متعادل، تغذیه سالم و مراجعه دوره ای به پزشک از مهمترین راهکارهای حفظ سلامت آن به شمار می روند.
