اسکولیوز مادرزادی؛ انحراف ستون فقرات از بدو تولد

اسکولیوز مادرزادی یک نوع ناهنجاری در ستون فقرات است که به علت رشد غیرطبیعی مهره‌ ها در هفته‌ چهارم الی ششم بارداری رخ می‌ دهد. اسکولیوز منجر به انحنای جانبی ستون فقرات می‌ شود. تغییر شکل در ستون فقرات ممکن است با مشکلاتی در ستون مهره‌ ها نیز همراه باشد. از هر 10000 جنین یکی از آن ها ممکن است به اسکولیوز مادرزادی مبتلا باشد. در ادامه‌ی این مقاله به بررسی دلیل، علائم، نحوه تشخیص و درمان این اختلال می‌ پردازیم.

علت اسکولیوز مادرزادی

انحراف ستون فقرات مادرزادی به دلیل اختلال رشد در مرحله‌ی جنینی ایجاد می‌ شود. علت اصلی این اختلال هنوز ناشناخته است اما به نظر می‌ رسد عوامل زیر در بروز این ناهنجاری نقش داشته باشند:

• مصرف الکل در طی دوران بارداری
• قرار گرفتن در معرض اسید والپروئیک
• گرمازدگی
• عوامل ژنتیکی

اسکولیوز مادرزدادی ممکن است به تنهایی و یا همراه با اختلالات دیگری همراه باشد، به عنوان مثال:

• مشکلات قلبی
• ناهنجاری‌هایی در دستگاه تناسلی
• سندرم واکترل
• ناهنجاری کلیوی
• و سایر ناهنجاری‌ها و نقایص در اندام‌ ها

علائم و نشانه های اسکولیوز مادرزادی

اسکولیوز مادرزادی ممکن است باعث عدم تشکیل ستون فقرات به صورت طبیعی تشکیل شود، یک و یا چند استخوان در ستون فقرات نباشد، برخی از استخوان‌ها به صورت ناقص رشد کرده و یا مشکلات دیگری در ستون فقرات به وجود بیاورد. علائم بالینی انحراف ستون فقرات مادرزادی عبارتند از:

• شانه‌ ها کج هستند و سر به یک طرف خمیده است.
• دنده‌ ها در یک سمت برجسته‌تر هستند.
• دور کمر نابرابر است.
• یک سمت لگن بالاتر از سمت دیگر است.
• خم شدن به یک سمت پهلو در حالت ایستاده مشاهده می‌ شود.
• در برخی موارد نادر ممکن است مشکلاتی در نخاع و یا اعصاب وجود داشته باشد که منجر به ضعف و یا بی‌ حسی خواهد شد.

انواع اسکولیوز مادرزادی

اسکولیوز مادرزادی ممکن است به دلایل مختلفی ایجادد شود که هریک منجر به بروز نوع خاصی از این عارضه می شوند. در ادامه انواع اولیه انحراف ستون فقرات مادرزادی که بر اساس ماهیت ناهنجاری های مهره ای طبقه بندی می شوند آورده شده است:

1. شکست تشکیل (نیم مهره): زمانی اتفاق می افتد که یک یا چند مهره به طور کامل شکل نگیرد. دو نوع شایع این وضعیت نیم مهره منفرد و چند گانه هستند.

2. شکست در تقسیم بندی: زمانی که مهره‌هایی که باید از هم جدا باشند، با هم ترکیب می‌شوند این وضعیت رخ می دهد و انواع آن شامل: مهره بلوکی و میله است.

3. نقایص مختلط: اگر همزمان نقص تشکیل و نقص قطعه‌بندی در ستون فقرات وجود داشته باشد، این وضعیت ایجاد می شود. این نقایص مختلط به دلیل ترکیب الگوهای رشد غیرطبیعی می تواند منجر به ناهنجاری های پیچیده و شدید ستون فقرات شود.

4. ناهنجاری های پیچیده مهره ای: گاهی اوقات، اسکولیوز مادرزادی می تواند ناشی از ناهنجاری های پیچیده تری باشد، از جمله:

• مهره پروانه ای: مهره توسط شکافی در مرکز به دو نیمه تقسیم می شود.
• مهره گوه ای: مهره ای که به دلیل توسعه نیافته بودن یک طرف مثلثی شکل است.
• میله های یک طرفه با نیم مهره: ترکیبی از میله های یک طرفه و نیم مهره ها که منجر به انحنای شدید می شود.

اسکولیوز مادرزادی و سایر ناهنجاری ها

اسکولیوز مادرزادی اغلب می تواند با ناهنجاری های مادرزادی دیگری همراه باشد، از جمله:

• ناهنجاری های دنده: مانند دنده های ذوب شده یا دنده های از دست رفته.
• ناهنجاری های کلیوی: به دلیل ارتباط نزدیک رشدی بین کلیه ها و ستون فقرات.
• ناهنجاری های قلبی: نقایص قلبی نیز ممکن است در برخی موارد وجود داشته باشد.
• ناهنجاری های نخاعی: از جمله طناب نخاعی متصل یا دیاستماتومیلیا.

بیشتر بخوانید: تعیین درجه اسکولیوز

تشخیص اسکولیوز مادرزادی

نام اسکولیوز مادرزادی ممکن است باعث شود گمان کنید که علائم بیماری از همان بدو تولد باید وجود داشته باشد اما در واقع اینگونه نیست. با اینکه ناهنجاری‌ های استخوانی در تمام بیماران مبتلا به اسکولیوز مادرزادی وجود دارد اما در واقعیت ممکن است علائم بیماری تا سال‌های کودکی و یا حتی اواخر نوجوانی بروز پیدا نکند. تشخیص زودهنگام بیماری باعث می‌شود تا درمان‌ها به موقع آغاز شوند و روند بهبود با سرعت بیشتری طی شود.

جهت تشخیص انحراف ستون فقرات ابتدا سوابق خانوادگی کودک بررسی می‌شود و معاینات فیزیکی انجام می‌شود. در مراحل بعدی آزمایش‌های زیر تجویز خواهد شد:

• تصویربرداری EOS: در این روش تصویربرداری دوز بسیار پایینی از اشعه برای ایجاد مدل‌های سه بعدی از دو تصویر دو بعدی استفاده می‌شود. برخلاف سی تی اسکن، این روش می‌تواند تشخیص اسکولیوز را در حالتی که کودک در وضعیت ایستاده و عمودی قرار گرفته است با سهولت بیشتری ارزیابی نماید.
• تصویربرداری با اشعه ایکس جهت نشان دادن استخوان‌های غیرطبیعی و زاویه‌ی دقیق انحناهای موجود در ستون فقرات انجام می‌شود.
• تصویربرداری ام آر آی: جهت تشخیص مشکلاتی که داخل استخوان‌ها وجود دارد توصیه می‌شود. این دستگاه از آهنرباهای بزرگ، فرکانس رادیویی و یک کامپیوتر جهت تهیه عکس‌های دقیق از اندام‌ها و ساختارهای بدن استفاده می‌نماید.
• سی تی اسکن: ترکیبی از تصاویر اشعه ایکس و فناوری‌های کامپیوتری است که در جهت تولید تصاویر مقطعی استفاده می‌شود.
• سونوگرافی: همان طور که اشاره کردیم کودک مبتلا به اسکولیوز معمولاُ دارای مشکلات دیگری در معده، کلیه، قلب، اعصاب و مثانه نیز است بنابراین ممکن است سونوگرافی از اندام‌های داخلی نیز پیشنهاد شود.

درمان اسکولیوز مادرزادی چگونه است؟

اگر تشخیص اسکولیوز از همان ماه‌های ابتدایی انجام شود می‌توان درمان‌ های مناسب را از سن شش ماهگی شروع کرد. انتخاب روش درمان انحراف ستون فقرات مادرزادی به عوامل متعددی بستگی دارد به عنوان مثال:

• سن کودک
• شدت انحنای ستون فقرات
• مکانی که انحنا ایجاد شده است
• مرحله‌ی رشد کودک

با در نظر داشتن موارد ذکر شده معمولترین روش‌های درمان اسکولیوز مادرزادی عبارتند از:

نظارت مستمر

اگر شدت انحنا ستون فقرات کمتر از 25 درجه باشد توصیه می‌شود که به صورت دوره‌ای جهت معاینه به بیمارستان مراجعه کنید. اگر در طی معاینات دوره‌ای پزشک تشخیص دهد که شدت انحنا ستون فقرات کودک شما در حال بدتر شدن است درمان‌های متناسب انجام خواهد شد.

استفاده از بریس

اگر شدت انحنا بین 25 تا 40 درجه باشد و یا اگر در طی معاینات دوره‌ای میزان انحنا ستون فقرات بدتر شود، استفاده از بریس توصیه می‌ شود. هدف نهایی درمان در این مرحله این است که از شدت یافتن بیماری پیشگیری شود.

جراحی

در مواردی که انحنا ستون فقرات بیشتر از 40 درجه باشد در اغلب موارد تنها درمان موثر روش جراحی است. رایج ترین روش جراحی استفاده از میله‌ های رشد و همجوشی مهره‌ های ستون فقرات است. انتخاب روش مناسب برای جراحی به سن کودک و بلوغ اسکلتی او بستگی دارد.

برای درمان انحراف ستون فقرات مادرزادی باید به چه کسی مراجعه کنیم؟

در موارد شدید که نیاز به جراحی وجود دارد، جراح ستون فقرات متخصص مناسب برای انجام این عمل است. جراحی می‌تواند شامل تثبیت مهره‌ها و اصلاح انحراف باشد. جراح ستون فقرات می‌تواند بهترین روش جراحی را بر اساس وضعیت خاص بیمار تعیین کند. دکتر مرتضی اشرافی جراح و متخصص مغز و اعصاب و فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان به عنوان بهترین جراح مغز و اعصاب در تهران می توانند به شما در درمان اسکولیوز مادرزادی کمک فروانی کنند.

سوالات متداول اسکولیوز مادرزادی