انحراف ستون فقرات کودکان؛ و همه آن چه باید بدانید!

اسکولیوز کودکان یک ناهنجاری است که منجر به تغییر شکل ستون فقرات می‌شود. در این کودکان انحنای ستون فقرات از پهلو به پهلو بوده و زاویه‌ی انحنا 10 درجه و یا بیشتر است. در صورتی که این ناهنجاری در کودکان به موقع تشخیص داده نشود و درمان‌های مناسب برای آنها صورت نگیرد منجر به مشکلاتی در عملکرد قلب و ریه خواهد شد. در ادامه‌ی این مقاله به بررسی علل، علائم، نحوه‌ی تشخیص و درمان انحراف ستون فقرات کودکان می‌پردازیم.

اسکولیوز کودکان چگونه است؟

ستون فقرات در کودکان سالم از پشت کاملاُ صاف به نظر می‌رسد اما در کودکان مبتلا به اسکولیوز این انحنا به شکل S و یا C است. وقتی به این کودکان نگاه می‌کنید به نظر می‌رسد که به یک طرف خم شده‌اند. انحنا ستون فقرات ممکن است به سمت چپ یا راست باشد و یا اینکه در قسمت‌های مختلف ستون فقرات به هر دو طرف انحنا داشته باشد. انحراف ستون فقرات کودکان می‌تواند هم در قسمت میانی ستون فقرات (سینه‌) و هم در قسمت تحتانی (کمر) ایجاد شود.

شیوع اسکولیوز در کودکان چقدر است؟

اسکولیوز تقریباُ یک بیماری شایع در کودکان است. دو تا چهار درصد کودکان 10 تا 16 ساله به این ناهنجاری اسکلتی مبتلا می‌شود. با اینکه میزان شیوع اسکولیوز در دخترها و پسرها به یک میزان است اما احتمال بدتر شدن بیماری در دخترها 10 برابر بیشتر از پسرها است.

دلایل ایجاد انحراف ستون فقرات در کودکان

در اغلب موارد علت ایجاد اسکولیوز در کودکان معلوم نیست. برخی کودکان با این ناهنجاری به دنیا می‌آیند و در برخی دیگر علائم بیماری در سال‌های اول پس از تولد مشخص می‌شود. اسکولیوز بیشتر در کودکان 10 تا نوجوانان 18 سال دیده می‌شود و میزان نوع شدید آن در دخترها‌ بیشتر از پسرها است.

برخی از دلایل شناخته شده‌ی اسکولیوز کودکان عبارت است از:

• مشکلاتی در سیستم عصبی مانند فلج مغزی یا دیستروفی عضلانی
• دلایل ژنتیکی که از والدین به ارث می‌رسد.
• تفاوت در اندازه‌ی طول پاها
• برخی جراحت‌ها و ضربه‌ها به ناحیه ستون فقرات
• عفونت
• تومور مغزی

علائم اسکولیوز کودکان

شایع‌ترین علامت‌هایی که در کودکان مبتلا به اسکولیوز دیده می‌شود عبارت است از:

• تفاوت در ارتفاع دو شانه
• سر در قسمت میانی بدن قرار نمی‌گیرد.
• تفاوت در قد دو سمت باسن
• تفاوت در موقعیت شانه‌ها
• تفاوت در حالت آویزان شدن بازوها زمانی که کودک در حالت صاف ایستاده و دست‌ها را در اطراف خود قرار داده است.
• اختلاف ارتفاع در دو سمت کمر زمانی که کودک به سمت جلو خم شده است.

در موارد خفیف بیماری، هیچ نوع درد و ناراحتی وجود نخواهد داشت اما اسکولیوز شدید می‌تواند باعث ایجاد درد مزمن شده و اندام‌های داخلی را تحت تاثیر قرار دهد.

تشخیص انحراف ستون فقرات در کودکان

مراحل تشخیص اسکولیوز در کودکان به این ترتیب است:

• معاینه‌ی فیزیکی
• تصویربرداری با اشعه ایکس از بافت‌های داخلی، استخوان‌ها و یا اندام‌ها جهت تشخیص میزان انحنای ستون فقرات
• ام آر آی جهت تهیه تصاویر دقیق از اندام‌ها و ساختارهای داخلی بدن کودک
• سی‌ تی اسکن نیز مانند ام آر آی جهت تهیه تصاویر دقیق توصیه می شود.

تشخیص به موقع اسکولیوز در کودکان بسیار اهمیت دارد. در صورتی که این بیماری به موقع تشخیص داده نشود می‌تواند منجر به اختلال در عملکرد قلب و ریه شود. به همین دلیل توصیه می‌شود در برنامه‌های غربالگری پیش از دبستان به این موضوع توجه شود. لازم است برای تشخیص هرچه دقیق و نتیجه گیری بهتر از فرآیندهای درمانی ر صورت مشاهده هریک از علائم کجی ستون فقرات در فرزند خود به بهترین جراح مغز و اعصاب در تهران مراجعه کنید.

درمان اسکولیوز در کودکان

جهت انتخاب روش مناسب درمان انحراف ستون فقرات در کودکان باید به این موارد توجه کرد:

• سن کودک
• وضعیت سلامت عمومی کودک
• شدت بیماری

هدف اصلی در برنامه‌ی درمان اسکولیوز کودکان این است که از بدتر شدن و شدت یافتن انحنای ستون فقرات جلوگیری شود و تا جایی که امکان دارد ستون فقرات به حالت طبیعی خود بازگردد. روش‌های درمانی که برای کودک تجویز می‌شود بدین صورت خواهد بود:

معاینات دوره‌ای

در برخی موارد اسکولیوز کودکان بدون نیاز به درمان به مرور زمان برطرف می‌شود. اگر میزان انحنای ستون فقرات کم باشد در برخی موارد نیازی به درمان نیست و توصیه می‌شود که کودک به صورت دوره‌ای تحت معاینه قرار بگیرد. در اغلب کودکان انحنای ستون فقرات پس از اینکه کودک به سن بلوغ رسید کاهش می‌یابد و یا به طور کامل برطرف می‌شود. اما در صورتی که شدت بیماری در طی زمان بدتر شود لازم است درمان‌های بعدی پیگری شود.

استفاده از بریس

اگر کودک در سن رشد قرار دارد ممکن است توصیه شود برای مدتی از بریس‌ استفاده کند. برخی از بریس‌ها به صورت ثابت هستند و باید هر چند ماه متناسب با رشد کودک آنها را تعویض کرد اما برخی دیگر به صورت متحرک هستند و کودک در فواصل زمانی مشخص می‌تواند آنها را در بیاورد.

بریس‌ها معمولاُ به صورت سفارشی و متناسب با وضعیت جسمانی هر کودک ساخته می‌شود. جنس آنها از پلاستیک‌های سفت است و به گونه‌ای طراحی شده‌اند که زیر لباس قابل تشخیص نیستند.

عمل جراحی

در مواردی که انحنای ستون فقرات 45 درجه و یا بیشتر باشد و استفاده از بریس‌ها میزان پیشرفت بیماری را کاهش نداده باشد، روش جراحی پیشنهاد می‌شود. روش‌های مختلفی جهت جراحی اسکولیوز وجود دارد. با توجه به شرایط کودک، سن کودک و شدت بیماری، بهترین روش برای جراحی انتخاب خواهد شد.