سرخوردگی مهره کمر یکی از مشکلات شایع ستون فقرات بوده که باعث درد، محدودیت حرکت و اختلال در فعالیت های روزمره می شود. در این وضعیت، یک مهره از ستون فقرات از جای خود به سمت جلو یا عقب می لغزد و موجب فشار بر نخاع یا ریشه های عصبی می شود. اما چرا این اتفاق می افتد؟ آیا تنها افراد مسن یا کسانی که آسیب دیدگی دارند در معرض آن هستند یا ممکن است جوانان و ورزشکاران هم دچار این مشکل شوند؟ در این مقاله قصد داریم به طور کامل به سرخوردگی مهره کمر، دلایل بروز، انواع، علائم، عوارض، روشهای تشخیص و درمان آن بپردازیم پس با ما همراه باشید.
سرخوردگی مهره کمر چیست؟
سرخوردگی مهره کمر که تحت عنوان اسپوندیلولیستزیس (Spondylolisthesis) نیز شناخته می شود، وضعیتی بوده که در آن یکی از مهره های ستون فقرات از جای خود خارج گشته و نسبت به مهره های کناری خود حرکت می کند. جابجایی مهره ها ممکن است قدامی، خلفی یا جانبی باشد. جابجایی مهره به اعصاب اطراف آن فشار وارد می کند که درد و ناراحتی را به همراه خواهد داشت. اسپوندیلولیستزیس ممکن است هر بخشی از ستون فقرات را درگیر سازد اما در بیشتر افراد این عارضه بخش پایینی کمر (ستون فقرات کمری) را درگیر می سازد.
علت سرخوردگی مهره کمر
علت سرخوردگی مهره کمر در همه افراد یکسان نبوده و تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد. علل مختلفی از جمله عوامل مادرزادی، اکتسابی یا ایدیوپاتیک زمینه ساز این عارضه می باشند. ریسک فاکتورهای مختلف اسپوندیلولیستزیس اعم از سن بالای 50 سال، ورزشکاران، زنان و افرادی که سابقه خانوادگی بر سلامت استخوان آنها تاثیر می گذارد. از شایع ترین علل سرخوردگی مهره ستون فقرات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آسیبهای ورزشی
- نقص های مادرزادی
- جراحی ستون فقرات
- جهش رشد در کودکان و نوجوانان
- داشتن مهره هایی که نازک تر از حد معمول هستند.
- بیماری های دیگر مانند تومور نخاعی و یا پوکی استخوان
- ضرباتی مانند زمین خوردن و صدمات ناشی از تصادفات
- روند طبیعی افزایش سن و ساییدگی و پارگی دیسک های ستون فقرات
علائم سرخوردگی مهره کمر
بهتر است بدانید افرادی که با لغزش جزئی مهره ها مواجه هستند، ممکن است فشار زیادی به اعصاب اطراف آنها وارد نگردد و در نتیجه علائم خاصی را نشان ندهند. بسته به درجه لغزش، علائم اسپوندیلولیستزیس کمری از خفیف تا شدید متغیر می باشد. از رایج ترین علائم این عارضه به شرح زیر است:
- درد پایین کمر
- ضعف در پاها
- گرفتگی و سفتی عضلات
- مشکل در ایستادن یا راه رفتن
- دردی که هنگام حرکت بدتر می شود.
- سفت شدن همسترینگ (عضلات پشت ران)
- درد، گرفتگی، گزگز شدن و یا بی حسی در باسن
- حساسیت در ناحیه ای که مهره از جای خود خارج شده است.
- دردی که به پایین پاها گسترش می یابد (به دلیل فشار بر رشته های عصبی)
انواع سرخوردگی مهره کمر
انواع مختلفی از لغزش مهره کمری وجود دارد و بر اساس عوامل موثر در بروز آن شامل موارد زیر است:
اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو (Degenerative spondylolisthesis)
این نوع از لغزش مهره کمر شایع ترین نوع بیماری بوده و شیوع بیشتری در بین افراد مسن داشته که آمار ابتلای زنان بیشتر از مردان است. به طوری که در یک بررسی اپیدمیولوژیک مقطعی بیش از 4000 بیمار، شیوع 2.7٪ در مردان و 8.4٪ در زنان را گزارش کرد. طی روند افزایش سن و تغییرات ناشی از آن، از بین رفتن دیسک هایی که فضای بین مهره ها را پوشش می دهند، رخ می دهد. وقتی دیسک ها نازک شود، فضای بیشتری در بین مهره ها به وجود می آید، در نتیجه خطر لغزش مهره ها افزایش می یابد.
اسپوندیلولیستزیس دیسپلاستیک (dysplastic spondylolisthesis)
سرخوردگی مهره کمر دیسپلاستیک یا مادرزادی به دلیل تغییر در جهت گیری مفاصل فاست و هم ترازی غیرطبیعی ایجاد می شود. در این نوع اسپوندیلولیستزیس ستون فقرات نوزاد قبل از تولد به درستی شکل نمی گیرد. بهتر است بدانید مهره های غیر هم تراز بلافاصله یا بعد از گذشت چند سال در زندگی مشکلاتی ایجاد می کنند.
بیشتر بخوانید: سکته مغزی چیست؟
اسپوندیلولیستزیس ایسکمیک (Isthmic spondylolisthesis)
این نوع از لغزش مهره کمری مربوط به آسیب شناسی در ناحیه بین مفصلی می باشد. علت احتمالی این نوع اسپوندیلولیستزیس میکروتروماها و کشیدگی مکرر کمر در نوجوانی است. لغزش مهره ایسکمیک را میتوان به دو زیر گروه تقسیم کرد. نوع A شامل شکستگی های ناشی از کشیدگی بیش از حد و مکرر بوده که اغلب در ورزشکاران جوان در ورزش هایی مانند کشتی، فوتبال و ژیمناستیک مشاهده می شود. نوع B نیز با طویل شدن پارس مهره ها به دلیل آسیب های ریز و ترمیم ناقص مشخص می شود.
اسپوندیلولیستزیس تروماتیک (Traumatic spondylolisthesis)
این نوع از سرخوردگی مهره کمر به دلیل آسیب یا تروما به ستون فقرات طی حوادثی مانند تصادفات رخ می دهد.
اسپوندیلولیستزیس پاتولوژیک (Pathologic spondylolisthesis)
اسپوندیلولیستزیس پاتولوژیک ناشی از بیماری دیگری در ستون فقرات مانند پوکی استخوان یا تومور نخاع بوده که استخوان ها را تضعیف می کند.
اسپوندیلولیستزیس یاتروژنیک (Iatrogenic spondylolisthesis) یا پس از جراحی
لازم به ذکر است این نوع از سرخوردگی مهره کمر بسیار نادر بوده و از عوارض جانبی جراحی ستون فقرات قبلی به وجود آید.
عوارض سرخوردگی مهره کمر
لازم به ذکر است سرخوردگی مهره نیازمند پیگیری درمانی می باشد. عدم توجه به این امر سبب بروز عوارض مختلف مانند درد مزمن در کمر، آرتروز ستون فقرات، آسیب عصبی، مشکل در کنترل ادرار یا مدفوع می گردد. علاوه بر این عوارض این بیماری کیفیت زندگی افراد را تحت تاثیر قرار داده و دامنه فعالیت و حرکت آنها را محدود می سازد.
روشهای تشخیص سرخوردگی مهره کمر
روشهای تشخیصی مختلفی در ارزیابی شرایط بیماری و بررسی شدت و نوع سرخوردگی مهره به پزشک کمک خواهد کرد. به طور کلی روشهای تشخیص این عارضه به شرح زیر است:
- اشعه ایکس
- سی تی اسکن
- اسکن ام آر آی
- معاینات فیزیکی
نکته: لازم به ذکر است مراجعه به بهترین جراح مغز و اعصاب تهران نقش بسزایی در تشخیص صحیح این عارضه و پیگیری روند درمانی دارد. بنابراین در صورت مشاهده علائم این بیماری به بهترین جراح مغز و اعصاب مراجعه نمایید.
روشهای درمان سرخوردگی مهره کمر
درمان انتخابی به درجه اسپوندیلولیستزیس، سن، علائم و سابقه پزشکی شما بستگی دارد. درجه پایین این بیماری معمولا با فیزیوتراپی یا دارو قابل درمان است. ارزیابی شرایط بیمار به انتخاب بهترین راهکار درمانی کمک خواهد کرد. انواع روشهای درمان سرخودگی مهره کمر به شرح زیر است:
- استراحت
- فیزیوتراپی
- دارو درمانی
- درمان جراحی
- تزریق استروئید
- استفاده از بریس کمر
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، سرخوردگی مهره کمر یکی از مشکلات نسبتا شایع در ستون فقرات بوده که تحت تاثیر عوامل مختلف مانند افزایش سن، ساییدگی دیسک، آسیب های ورزشی، ضربات، بیماری هایی مانند پوکی استخوان، تومور نخاعی، مشکلات مادرزادی یا جراحی قبلی ستون فقرات ایجاد می گردد. این بیماری با علائم مختلف مانند درد در ناحیه کمر، مشکلات حرکتی، سفتی و گرفتگی عضلات همراه بوده و نیازمند پیگیری درمانی است. روشهای درمانی گوناگون به علت بیماری و شدت آن بستگی دارد و شامل استراحت، دارو درمانی، استفاده از بریس های کمری، تزریق استروئید، فیزیوتراپی و جراحی می باشد.
